Niedobór kierowców w europejskim transporcie drogowym: przyczyny, skutki i możliwe rozwiązania

W całej Europie menedżerowie logistyki zmagają się z niedoborem wykwalifikowanych kierowców ciężarówek. Starzejąca się kadra, wysokie koszty wejścia do zawodu oraz trudne warunki pracy napędzają kryzys kadrowy, który podważa niezawodność transportu drogowego. W tym artykule przyglądamy się skali i przyczynom niedoboru kierowców oraz przedstawiamy praktyczne rekomendacje dotyczące pozyskiwania i utrzymywania pracowników.

Skala niedoboru kierowców

Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego (IRU) określa niedobór kierowców jako kryzys globalny. W Europie IRU szacuje, że braki na stanowiskach kierowców ciężarówek, autobusów i autokarów liczone są w setkach tysięcy, a na całym świecie wakatów jest ponad 3,6 mln. Młodzi kierowcy są rzadkością: mniej niż 6,5 % zawodowych kierowców ma mniej niż 25 lat, podczas gdy ponad 40 % ukończyło 55 lat. Kobiety stanowią mniej niż 7 % załogi, co odzwierciedla obawy związane z bezpieczeństwem oraz niedostateczną infrastrukturę socjalną.

Raport ELA/EURES dotyczący rynku pracy wskazuje, że sektor transportu lądowego w UE obejmuje ok. 1,06 mln przedsiębiorstw zatrudniających 5,78 mln osób i że wiele krajów zgłasza dotkliwy niedobór kierowców samochodów ciężarowych oraz mechaników. Do barier wejścia należą m.in. koszty uzyskania prawa jazdy kategorii C/CE oraz kwalifikacji zawodowej kierowcy (CPC), które w niektórych państwach przekraczają 2.000 EUR. Uznawanie uprawnień kierowców z krajów trzecich jest skomplikowane i czasochłonne, co utrudnia rekrutację spoza UE.

Główne przyczyny niedoboru kierowców

Na niedobór kierowców składa się kilka powtarzających się czynników:

• Demografia i przejścia na emeryturę: populacja kierowców starzeje się. Ponad 40 % kierowców ma więcej niż 55 lat, więc w nadchodzącej dekadzie wiele osób zakończy karierę. Zbyt mało młodych ludzi traktuje pracę kierowcy ciężarówki jako atrakcyjną ścieżkę zawodową, co tworzy lukę pokoleniową.
• Warunki pracy: długie godziny, noclegi w kabinie, nieregularne grafiki oraz ograniczony dostęp do bezpiecznych parkingów z sanitariatami zniechęcają potencjalnych kandydatów. Raport ELA/EURES podkreśla, że niskie wynagrodzenia i obawy o bezpieczeństwo szczególnie zniechęcają kobiety i młodych pracowników.
• Koszty prawa jazdy i szkolenia: uzyskanie prawa jazdy na pojazdy ciężkie i kwalifikacji zawodowej może kosztować kilka tysięcy euro. Trans.info podaje, że w Polsce koszt uzyskania prawa jazdy na ciężarówkę sięga około 10.000 PLN (ok. 2.340 EUR), a podobne kwoty występują w innych krajach. Bez dofinansowania niewielu młodych może pozwolić sobie na taki wydatek.
• Złożoność administracyjna: niejednolite zasady uznawania uprawnień między państwami członkowskimi oraz skomplikowane procedury wizowe dla kierowców z krajów trzecich spowalniają rekrutację międzynarodową.
• Konkurencja innych sektorów: transport drogowy konkuruje z budownictwem, magazynowaniem i elastycznymi formami zatrudnienia w gospodarce platformowej, które często oferują bardziej przewidywalne godziny pracy.

Skutki dla logistyki i łańcuchów dostaw

Brak kierowców powoduje wzrost płac i stawek przewozowych, zwiększa ryzyko opóźnień oraz ogranicza elastyczność operacyjną. Firmy transportowe zmuszone są czasem odstawiać ciężarówki z powodu braku załóg, co ogranicza dostępną zdolność przewozową w sezonach szczytowych. Trans.info szacuje, że niedobór kierowców w Europie zbliża się do 500.000 wakatów, a same polskie floty potrzebują od 100.000 do 200.000 kierowców. Bez zdecydowanych działań IRU ostrzega, że w ruchu towarowym mogą pojawić się poważne zakłócenia, łącznie z utrudnieniami w dostawach podstawowych produktów.

Możliwe rozwiązania i rekomendacje

1. Obniżanie barier wejścia: rządy mogą współfinansować koszty prawa jazdy i szkoleń lub wprowadzać vouchery. Włochy oferują np. bony pokrywające do 80 % kosztów uzyskania prawa jazdy. Uproszczenie uznawania zagranicznych uprawnień i procedur wizowych mogłoby ułatwić rekrutację kierowców z krajów sąsiednich.
2. Poprawa warunków pracy: inwestycje w bezpieczne parkingi z sanitariatami, lepsze planowanie tras i bardziej przewidywalne grafiki, krótsze trasy regionalne zamiast wielodniowych kursów mogą zwiększyć atrakcyjność zawodu, szczególnie dla osób z obowiązkami rodzinnymi.
3. Przyciąganie grup niedostatecznie reprezentowanych: kampanie rekrutacyjne skierowane do kobiet i młodych powinny podkreślać kwestie bezpieczeństwa, równe wynagrodzenie i możliwości rozwoju. Nowoczesne ciężarówki z wygodnymi kabinami i zaawansowanymi systemami wspomagania kierowcy poprawiają komfort pracy.
4. Inwestycje w automatyzację i intermodalność: automatyzacja nie zastąpi kierowców z dnia na dzień, ale technologie takie jak automatyczne załadunki, systemy wspomagania i platooning mogą zwiększyć wydajność. Transport intermodalny ogranicza liczbę dalekobieżnych kursów wymagających kierowców, ponieważ jeden pociąg może zastąpić kilkadziesiąt naczep na drodze.
5. Budowanie pozytywnego wizerunku zawodu: warto podkreślać strategiczną rolę kierowców w łańcuchach dostaw, rozwijać programy praktyk i staży oraz współpracować ze szkołami branżowymi i ośrodkami szkoleniowymi, aby tworzyć stabilną ścieżkę dojścia do zawodu.

Podsumowanie

Niedobór kierowców zagraża odporności europejskich łańcuchów dostaw. Skuteczne działania wymagają współpracy rządów, przewoźników i załadowców, aby obniżyć bariery wejścia, poprawić warunki pracy i unowocześnić wizerunek zawodu. Inwestycje w szkolenia, różnorodność i technologie pomogą przyciągnąć nowe pokolenie kierowców oraz zapewnić, że transport drogowy będzie w stanie sprostać rosnącemu popytowi.

Źródła