Dostawy last-mile w miastach europejskich: wyzwania i zrównoważone rozwiązania

Rozwój handlu internetowego diametralnie zmienia miejską logistykę. Ostatnia mila – ostatni etap od lokalnego centrum dystrybucji do drzwi klienta – jest dziś jednym z najdroższych i najbardziej obciążających środowisko elementów łańcucha dostaw. Furgonetki i ciężarówki konkurują o ograniczoną przestrzeń uliczną, przyczyniają się do korków i muszą spełniać coraz bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące emisji. W odpowiedzi wiele miast europejskich opracowuje strategie logistyki miejskiej, wprowadza nowe strefy regulowane i testuje innowacyjne modele dostaw. W artykule omawiamy skalę wyzwań i przykłady rozwiązań.

Skala problemu

Transport miejski utrzymuje miasta przy życiu, ale generuje też znaczące koszty zewnętrzne. Raport opisujący 16 europejskich inicjatyw logistyki miejskiej wskazuje, że ostatnia mila może odpowiadać za ponad 50 % całkowitych kosztów dostaw. Pojazdy ciężkie stanowią jedynie część ruchu ulicznego, ale są źródłem nawet 25 % emisji CO2 związanych z transportem oraz 30–50 % emisji pyłów i tlenków azotu. W wielu miastach dystrybucja towarów odpowiada w przybliżeniu za 55 % emisji generowanych przez pojazdy.

Do typowych wyzwań należą niedostatek miejsc do załadunku i rozładunku, brak nowoczesnych obiektów logistycznych w granicach miast, co powoduje zjawisko „logistics sprawl”, oraz konflikt o przestrzeń przy krawężniku między dostawami, parkowaniem, transportem publicznym i ruchem rowerowym. Duża część dostaw przypada na godziny szczytu, pogłębiając korki i emisje. Mieszkańcy zgłaszają ponadto problemy z hałasem i bezpieczeństwem, gdy duże pojazdy manewrują w wąskich ulicach.

Ramowe polityki i planowanie

Zrównoważone plany logistyki miejskiej (SULP)

Grupa Ekspertów ds. Mobilności Miejskiej przy Komisji Europejskiej rekomenduje, aby miasta opracowywały Zrównoważone Plany Logistyki Miejskiej (SULP) jako uzupełnienie Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej. SULP-y mają stanowić ramy strategiczne, w których analizuje się przepływy towarów, definiuje cele środowiskowe i operacyjne oraz dobiera narzędzia i inwestycje. Streszczenie zaleceń z 2024 roku podkreśla potrzebę spójnego podejścia do zbierania danych w całej UE, rozwijania dobrowolnego dzielenia się danymi, aktualizacji wytycznych z wykorzystaniem cyfrowych bliźniaków i narzędzi AI oraz szkoleń dla władz lokalnych. Szczególny nacisk kładzie się na bezpieczne warunki pracy dla kierowców i kurierów, modele logistyki współdzielonej i wspólne huby miejskie, które ograniczają puste przebiegi.

Miejska logistyka bezemisyjna

Strona Komisji Europejskiej poświęcona logistyce miejskiej wskazuje, że przewozy towarowe w miastach są niezbędne, ale borykają się z przeciążeniem sieci drogowej, brakiem przestrzeni i wysokimi kosztami operacyjnymi. Zaleca się, aby władze miast włączały transport towarów do planów mobilności miejskiej i opracowywały zrównoważone plany logistyki przy współpracy z sektorem prywatnym. Jako priorytety wymienia się pojazdy zeroemisyjne, nowe modele dystrybucji, dynamiczne trasowanie oraz lepsze powiązanie transportu dalekobieżnego – kolei i żeglugi śródlądowej – z dystrybucją ostatniej mili. Projekty badawcze finansowane przez UE służą jako żywe laboratoria do testowania tych rozwiązań.

Innowacyjne rozwiązania

Miasta i operatorzy logistyczni w całej Europie eksperymentują z różnymi kombinacjami rozwiązań: zmianami w zagospodarowaniu przestrzennym, regulacjami dotyczącymi dostępu do ulic oraz wykorzystaniem technologii cyfrowych. Z doświadczeń tych można wyodrębnić kilka powtarzających się elementów, które każda firma może przełożyć na własną strategię ostatniej mili.

1. Mikro-huby i konsolidacja: tworzenie małych centrów przeładunkowych bliżej odbiorców, w których ładunki są przeładowywane z cięższych pojazdów na lekkie, ciche środki transportu.
2. Rowery cargo i lekkie pojazdy elektryczne: wykorzystanie rowerów cargo i małych elektrycznych vanów do obsługi stref niskiej emisji, stref pieszych oraz wąskich ulic, gdzie dostęp ciężarówek jest ograniczony.
3. Dostawy poza godzinami szczytu: przesuwanie części dostaw na godziny wczesnoporanne lub późnowieczorne, co ogranicza korki, pod warunkiem zachowania wymogów dotyczących hałasu i bezpieczeństwa pracy.
4. Modele współdzielone: łączenie wolumenów kilku nadawców i przewoźników w ramach wspólnych hubów i tras w celu redukcji pustych przebiegów i lepszego wykorzystania floty.
5. Połączenia multimodalne: integracja terminali kolejowych, portów morskich i śródlądowych z miejskimi centrami dystrybucyjnymi, tak aby większa część trasy odbywała się przy użyciu niskoemisyjnych środków transportu, a ostatnia mila była możliwie krótka.

Kroki dla menedżerów logistyki

• Mapowanie ograniczeń regulacyjnych: sporządzenie mapy stref niskiej emisji, stref zeroemisyjnych, zakazów wjazdu i ograniczeń czasowych na głównych trasach dostaw oraz ocena, czy flota spełnia wymagane standardy.
• Wykorzystanie danych: gromadzenie danych o dostawach (czas obsługi, liczba przystanków, opóźnienia, emisje) i dzielenie się nimi z władzami miejskimi w celu wsparcia planowania, negocjacji okien czasowych i oceny skutków nowych regulacji.
• Inwestowanie w nisko- i zeroemisyjne floty: analizowanie zastosowania rowerów cargo, małych vanów elektrycznych i innych alternatywnych pojazdów oraz poszukiwanie programów wsparcia inwestycji w zieloną flotę.
• Budowanie partnerstw: uczestnictwo w forach logistyki miejskiej, partnerstwach jakościowych i lokalnych inicjatywach, aby wspólnie z władzami i innymi operatorami testować nowe rozwiązania i dzielić się kosztami infrastruktury.
• Pilotaże i skalowanie: uruchamianie pilotażowych projektów na wybranych trasach, systematyczne monitorowanie wyników i stopniowe skalowanie rozwiązań, które przynoszą korzyści pod względem kosztów, jakości obsługi i emisji.

Wnioski

Dostawy last-mile stanowią poważne wyzwanie operacyjne, ale są też szansą na poprawę jakości życia w miastach i ograniczenie śladu węglowego sektora transportowego. Wdrażając SULP-y, inwestując w pojazdy zeroemisyjne i testując innowacyjne modele dostaw, miasta i przedsiębiorstwa logistyczne mogą zredukować emisje, zmniejszyć korki i podnieść poziom obsługi klienta. Dla menedżerów logistyki oznacza to konieczność traktowania ostatniej mili jako kluczowego elementu strategii operacyjnej, a nie jako końcowego „dodatku” do planowania tras.

Źródła